Đã mất tâm linh thì sẽ không tạo nên sự hứng khởi, thăng hoa cho những người đảm nhiệm vị trí thanh đồng, cung văn
Hà Nội là nơi lễ thức chầu văn rất phát triển. Tuy nhiên, trong một số đền, điện, việc thực hiện lễ nghi chầu văn cũng nảy sinh một số hạn chế và thụ động. Diễn xướng hầu đồng phải thực hiện trước các bàn độc Tứ phủ với tượng Thánh, đồ thờ phụng, các lễ phẩm được trang hoàng với màu sắc tinh ranh, phù hợp với các đền, phủ.
Nhưng cũng vì Sân khấu hóa lễ nghi chầu văn khiến các nhà quản lý, nhà nghiên cứu văn hóa lo ngại sẽ làm biến dạng giá trị gốc của chầu văn. Cho nên, chúng ta có nên tách nghệ thuật ra khỏi tâm linh không?". /. Tuy thế, cũng có ý kiến cho rằng, khi Sân khấu hóa chầu văn thì cũng cần xác định giá trị nghệ thuật không nằm ở yếu tố linh tính của chầu văn.
Giáo sư Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian tỏ ra bức xúc: "Khi chúng ta đưa trích đoạn nghi lễ chầu văn trình diễn ở nước ngoài, thì khán giả tại Hàn Quốc-nơi nghi lễ này phát triển mạnh thấy lạ lẫm và nói rằng đây không phải là lên đồng.
Có thể kể trích đoạn Ba giá đồng của hí viện Chèo Hà Nội, hay Nghệ sĩ nhân dân Lan Hương đã dựng lại nghi lễ chầu văn trên sàn diễn rạp hát tuổi xanh bằng tiếng nói múa và âm nhạc với cái tên tâm linh Việt, nghệ sĩ Piano Phó An My đưa lễ thức chầu văn lên sàn diễn với tên gọi Đồng… Các thí điểm này vấn khá đông sự ủng hộ của khán giả và được nhiều người coi là đáng hoan nghênh.
Như vậy, các tác phẩm Sân khấu hóa chầu văn sẽ không còn cái “hồn” mà trở nên nhạt phèo. Nhiều quốc gia trên thế giới có lễ thức chầu văn, cũng không phản đối việc đưa chầu văn trở nên một loại hình nghệ thuật phục vụ công chúng.
Các đoàn thể quần chúng cùng tuyên truyền để sum họp, hội viên hiểu biết rõ về tín ngưỡng thờ Mẫu và lễ thức hầu đồng; tương trợ các ban quản lý, thủ nhang, đồng đền làm tốt hoạt động tín ngưỡng, nhất là lễ thức chầu văn. * Không nên chuẩn hóa lễ thức chầu văn Tín ngưỡng thờ Mẫu – lễ thức chầu văn với những giá trị triết lý, đạo đức và văn hóa sâu sắc, được nhân dân tích cực tham dự và cuộc sống ghi nhận, cần được bảo tồn và phát huy trong đời sống hiện đại.
Tại tọa đàm, nhiều ý kiến cũng đề cập đến vấn đề vai trò quản lý của các cơ quan chức năng đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị của chầu văn, hạn chế việc lợi dụng lễ nghi này để trục lợi.
Tuy vậy, theo quan điểm của Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa: Nhà nước không nên quản lý sâu vào hoạt động này, không nên chuẩn hóa bằng một quy trình cụ thể, nhất là việc mang kinh phí để ủng hộ, bởi làm như thế sẽ bị thất bại và chúng ta đã có nhiều bài học về vấn đề này.
Những quan điểm được đưa ra tại hội thảo cũng là vấn đề để cơ quan quản lý văn hóa Hà Nội cân nhắc, để lễ nghi chầu văn tại Hà Nội luôn phát triển mạnh mẽ và có sức lan tỏa rộng lớn.
* Sàn diễn hóa tín ngưỡng tâm linh Hát văn – lên đồng (chầu văn) là sinh hoạt mang tính chất tín ngưỡng, văn hóa cộng đồng và là nghi lễ chính của tục thờ thánh Mẫu tam phủ - tứ phủ.
Nhưng cũng phải dìm, chầu văn không chỉ là một tìn ngưỡng đạo mà còn là một văn hóa nghệ thuật truyền thống phong phú, có sự kết hợp nhịp nhàng giữa các thần tích, huyền thoại về các ngốc nghếch, văn hóa truyền miệng, đặc biệt là diễn xướng với âm nhạc, ca hát, nhảy múa… Chính thành thử, chầu văn đã được những người làm nghệ thuật thực hành Sân khấu hóa để tạo ra những sản phẩm văn hóa phục vụ công chúng.
Trong công tác bảo tàng nghi lễ chầu văn để không biến dạng trong đời sống xã hội bây giờ, song song phát huy giá trị quý của nghi lễ này cũng còn nhiều vấn đề đáng bàn. Theo quan điểm của Giáo sư, chầu văn sống được là nhờ tâm linh, nếu dẹp tâm linh để sàn diễn hóa thì không còn là chầu văn mà chỉ là sự mô phỏng nhạt nhẽo.
Có ý kiến cho rằng, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nội cần có văn bản chỉ dẫn thực hành lễ nghi hầu đồng ở các đền, điện, phủ trên địa bàn Hà Nội. Đinh Thị Thuận. Song song chỉ dẫn cho các ban quản lý, thủ nhang, đồng đền thực hiện và tự quản, kết hợp cũng chính quyền xã, phường, rà soát để phát huy đúng giá trị quý của lễ nghi chầu văn, khắc phục các sai lệch và thụ động.
Vấn đề nằm ở chỗ nếu tách tín ngưỡng ra khỏi nghệ thuật để sàn diễn hóa chầu văn, thì sẽ hoàn toàn đánh mất tâm linh. Cần để nghi lễ chầu văn phát triển tự nhiên như vốn có của nó, quốc gia dự bằng cách cộng đồng nào có sáng kiến hay thì ủng hộ, coi trọng các sáng tạo của cộng đồng, giúp họ phát triển những cái đúng, hạn chế những cái chưa được.
