Cụ Đào Xuân Tự kể chuyện về di tích bãi cọc Bạch Đằng Tham quan khu di tích, đập vào mắt tôi là hình ảnh một tấm bia đá nghiêm chỉnh rộng khoảng 1 m, cao 2 m
Phía dưới là phần miêu tả: “Dựa vào địa thế sông Bạch Đằng (thế kỷ thứ XIII), Trần Hưng Đạo đã cho đóng những bãi cọc ở vị trí hợp lý, phối hợp với các dải đá ngầm tạo thành một phòng tuyến chặn đường rút chạy của giặc Nguyên Mông.
Mặc dù phần đầu cọc nhô lên đã bị chìm trong nước, nhưng tôi vẫn nhìn khá rõ. Từ những cống hiến lớn lao đó, vua nhà Trần đã phong cho làng là: “An hưng nghĩa dân”.
Khu di tích bãi cọc Bạch Đằng hiện bị chìm trong nước Cụ ông Đinh Văn Thiểm, 83 tuổi (một người trong phường Yên Giang) đã dành nhiều máu nóng nghiên cứu và viết sách về khu di tích Chiến thắng Bạch Đằng, kể: “Hưởng ứng lời hiệu triệu của tướng Trần Quốc Tuấn, quần chúng Làng Rừng xưa (tên gọi cũ của phường Yên Giang hiện tại) đã ra sức chặt rừng lim cổ thụ của địa phương, sau đó vót đầu cọc, bịt sắt nhọn, lập trận thủy chiến để nghênh chiến với quân thù”.
Với thế trận ấy và hùng khí “Sát thát” của quân và dân ta, chỉ trong một ngày mùng 8 tháng 3 năm Mậu Tý (9/4/1288), toàn bộ cánh quân giặc gồm hơn 600 thuyền chiến và hơn 4 vạn tên giặc đã đã bị tiêu diệt và bắt sống cùng với tướng giặc Ô Mã Nhi…”.
Đặc biệt, Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 dưới sự chỉ huy của Trần Quốc Tuấn đã khẳng định sức mạnh chẳng thể nào chuyển lay được của quân dân Đại Việt, phá tan mưu mô cướp nước ta của đế quốc Nguyên Mông.
Năm 981, Lê Hoàn theo cách đánh của Ngô Vương Quyền, sai binh sĩ trống cọc gỗ ở sông để cản quân xâm lược nhà Tống, giữ vững nền độc lập của giang sơn. Khi ấy, giặc Mỹ điên cuồng tổ chức đợt tiến công vào địa bàn huyện. Bít tất khu vực xung quanh là ao đầm nuôi thủy sản và trồng lúa nước. Khi nhận được lệnh của cấp trên, tiểu đội trực chiến xã Yên Giang đã cơ động vào khu vực Đát Chồng để đón đánh tàu bay Mỹ vào cứu giặc lái bị bắn rơi.
Với truyền đánh giặc giữ nước hàng ngàn năm, dân chúng phường Yên Giang đã có những đóng góp quan yếu vào cuộc đấu tranh bảo vệ đất nước và ngăn chặn sự tàn phá của giặc ngoại xâm đối với vùng đất Quảng Ninh, bảo vệ thành quả mà tiên sư cha đã dày công gây dựng
Trong đó, hình ảnh về nữ đội viên Lê Thị Nhiên kiêu dũng chỉ huy khẩu đội, đối mặt với máy bay Mỹ và hô to: “nhằm thẳng kẻ thù mà bắn”, sau đó trúng một loạt đạn của địch giống như một biểu trưng của lòng dũng cảm vì độc lập, tự do của giang san.
Khẩu đội đánh chặn 3 đợt tiến công của hàng chục phi cơ Mỹ, kiên quyết không cho trực thăng của chúng xuống cứu phi công Mỹ. Để cổ vũ lính, dân quân đấu tranh, xã Yên Giang đã thành lập Đội Bạch đầu quân, Hội Mẹ chiến sỹ, lên các chốt chống chọi, các trận địa pháo cao xạ động viên ý thức kiên tâm đánh thắng giặc Mỹ.
Dòng sông Bạch Đằng đoạn chảy qua phường Yên Giang, năm 938, Ngô Quyền đóng cọc gỗ ở sông, đem quan khiêu chiến nhử quân giặc vào trận địa bố trí rồi tung quân đánh tan chiến thuyền giặc Nam Hán, mở ra một kỷ nguyên độc lập, tự chủ của nước Đại Việt. Bên cạnh tấm bia là một lòng hồ rộng khoảng 15 m 2 , được xây kè đá xung quanh.
Tiêu biểu là các mẹ Đỗ Thị Kim, Trần Thị Nhàn, Lê Thị Do, Lê Thị Bé đều trên 70 tuổi. Đó là minh chứng hùng hồn về truyền thống đánh giặc giữ nước của dân chúng Làng Rừng. Nhưng, 3 đội viên du kích xã Yên Giang đã hy sinh anh dũng là Lê Thị Nhiên, Mai Văn Bình và Nguyễn Văn Vinh. Đón nhận danh hiệu ấy, người dân Làng Rừng đã khắc tấm hoành phi treo trang trọng giữa đình làng để đời đời kiếp kiếp con cháu kiêu hãnh noi gương tiên sư giữ gìn giang sơn.
Bởi, mỗi khi có giặc ngoại xâm dày xéo quê hương, từ những người nông dân chân lấm tay bùn đến anh công nhân,…, không phân biệt trai gái, già trẻ đều trở nên chiến sĩ. Ta bắn rơi một máy bay AD6 của giặc và góp phần bắt sống giặc lái Mỹ
Trước hết là đánh chặn kìm hãm sức mạnh của địch, sau đó khiêu chiến và nhử địch vào đúng vị trí và thời khắc trận địa cọc phát huy tác dụng. Theo cụ Đào Xuân Tự, Tổ trưởng Ban Quản lý khu di tích thắng lợi Bạch Đằng, tên gọi Đầm Gụ có nhẽ lên đường từ chiến thuật đánh giặc của Trần Quốc Tuấn. Đền thờ Trần Hưng Đạo mặc dầu quá trình tranh đấu suốt đêm, lại cơ động lên chiến địa cách gần 20 km, người mệt, đói, nhưng khẩu đội pháo của xã đã lao vào tranh đấu ngay.
Đơn vị trực chiến phòng không của xã Yên Giang đặt tại bờ đê để bảo vệ bến Phà Rừng đã can đảm đấu tranh ngay từ loạt đầu đạn đầu, làm cho địch hoảng sợ, khi qua không phận của xã vào đánh phá Uông Bí. Lòng hồ nhô lên nhiều cọc gỗ có đường kính từ 15 đến 33 cm, cắm theo hình chữ chi, cách nhau từ 0,9 đến 1,1 m, nghiêng theo hướng ngược dòng sông.
Đến những anh hùng của dân Có thể khẳng định, Yên Giang là mảnh đất sản sinh ra những con người cách mạng. Đến nay, trong ký ức của các cụ già ở phường Yên Giang vẫn không bao giờ quên được sự kiện ngày 3/10/1967. Từ những vị tướng nổi tiếng Từ ngã tư thị trấn Quảng Yên, đi về hướng Phà Rừng khoảng 2 km, rẽ trái khoảng 500 m là tới Bãi cọc Yên Giang (còn gọi là Bãi cọc Bạch Đằng). Phía trên cùng ghi dòng chữ: Di tích quốc gia đặc biệt: Di tích lịch sử Bạch Đằng (Bãi cọc Bạch Đằng năm 1288).
Bãi cọc này hiện nằm trong khu Đầm Gụ (các cụ cao niên trong làng giảng nghĩa, “gụ” có tức là nhử), thuộc phường Yên Giang.
